Laatste Nieuws:
ERIH Annual Conference 2012 - Call for papers now open
This year´s Annual conference will take place from 12 to 14 September 2012 in Amsterdam
Save the date - ERIH Annual Conference 2012
The ERIH Conference 2012 will take place from 12 to 14 September in Amsterdam / Netherlands.
Jaarlijkse ERIH conferentie "Industrieel Erfgoed & Web 2.0" - Registratie is nu geopend
De inschrijving voor de jaarlijkse ERIH conferentie, die plaatsvindt van 28-30 september 2011 in...
Woiwodschap Silezië
In de woiwodschap (een Poolse regionale bestuurseenheid) Silezië bevinden zich de meeste historische industrieobjecten van Polen. Door hun unieke en authentieke kenmerken zijn ze een bron van rijkdom voor de regio, aangezien ze de regionale bijzonderheden en culturele identiteit bepalen en een integraal bestanddeel van het Europese culturele erfgoed vormen.
Vanaf het midden van de 18e eeuw leidde de industrialisatie van Europa ook in Silezië tot ingrijpende economische, sociale en ecologische veranderingen. Silezië ontwikkelde zich van een randregio tot een van de toonaangevende industriecentra van Europa. Een belangrijke etappe in de industriële ontwikkeling was de verplaatsing van het kantoor voor de staatstoezicht op de mijnen naar Wrocław (Breslau) dat onder leiding van Graf von Reden stond. Opper-Silezië heeft de toenmalige invoering van nieuwe technologieën, machines en eersteklas arbeiders aan hem te danken. In Silezië, dat rijk aan grondstoffen is, ontstonden veel mijnen, afvalbergen en verkeerswegen en er werden ook arbeiderswijken en nieuwe steden gebouwd.
Tot de industriemagnaten van Silezië kan men vooral de adellijke families Henckel von Donnersmarck, Ballestrem, Schaffgotsch, Hochberg en Hohenlohe rekenen. De succesvolste industriëlen van burgerlijke komaf zaten in de zinkindustrie, zoals de ‘zinkkoning’ Karl Godulla of Franz von Winckler, die een bijdrage leverde aan de stichting van de stad Katowice (Kattowitz).
Vanaf het begin bleek de meeste succesvolle industrietak die van de mijnbouw te zijn. In deze streek was men reeds inde middeleeuwen met mijnbouw begonnen. De winning van steenkool leverde de brandstof voor andere industrietakken. Op de tweede plaats kwamen de ijzersmelterijen. Tot de ontwikkeling van deze smelterijen droeg de bouw in 1796 van de eerste met cokes gestookte hoogoven in de koninklijke ijzergieterij in Gliwice (Gleitwitz) bij. De volgende smelterij die de Pruisische koning liet bouwen, was de ‘Königshütte’ in Chorzów (Königshütte). Na de staatsbedrijven volgden er al gauw particuliere ijzersmelterijen die vaak in de buurt van kolenmijnen kwamen te staan. De smelterijbranche in Silezië, een regio die altijd nauw met de mijnbouw verbonden is geweest, had in de 20e eeuw wat betreft de technologische ontwikkeling een toonaangevende rol in Europa.
De industrialisatie zorgde ervoor dat noodzakelijkerwijs ook de verkeersinfrastructuur voor het transport en de producten moest worden uitgebreid. De belangrijkste investering was de aanleg van het Klodnitzkanaal (1792) dat de steenkoolmijnen in Zabrze (Hindenburg) met de koninklijke ijzergieterij in Gliwice (Gleiwitz) verbond en via de rivier de Oder ook met andere delen van de staat Pruisen. Een andere stimulans voor de industrialisatie vormde de snelle uitbreiding van het spoorwegennet. In 1846 werd het spoorwegtraject tussen Mysłowice en Wrocław (Myslowitz en Breslau) in bedrijf genomen, in 1855 Bohumín-Óswieçim (Oderberg-Auschwitz) en in 1859 ontstond het zijspoor van de Warschau-Weense Spoorwegen.
In het Oostenrijkse gedeelte van Silezië ontwikkelde Bielsko (Bielitz) zich tot een centrum van de textielindustrie. Ook in de steden Częstochowa (Tschenstochau) en Sosnowiec (Sosnowitz), die toentertijd tot het Russische rijk behoorden, ontstonden in de 19e eeuw talrijke spinnerijen, weverijen en ververijen.
In Silezië staan bovendien tal van monumenten uit de levensmiddelenindustrie waarvan de brouwerijen de grootste groep vormen. Op het platteland vormen de ‘kleine’ industriemonumenten als molens, smederijen en pakhuizen dan wel voorraadschuren een eigen groep. Hiertoe behoort ook de eerste forellenkwekerij in laaglandgebied die Edward Racczýnski vanaf 1881 runde in de plaats Złoty Potok, in het district Tschentochau, aan de rivier de Wiercica.
De concentratie van de industrie in de 19e eeuw en ook de richtlijnen van de Poolse economie na 1945 hebben ertoe bijgedragen dat veel historische bedrijven van Silezië ook eind 20e eeuw nog niet waren stilgelegd en gebruik maakten van oude machines, interieurs en complete productielijnen. Het resultaat van de aanpassing van de economie aan de omstandigheden van de vrije markt in de jaren 1990 was dat veel bedrijven uit economisch gezichtspunt niet meer in staat waren om te concurreren.
Het bestuur van de woiwodschap Silezië zag echter hun betekenis voor de geschiedenis en voor de regio. Het startte een project op om een netwerk op te bouwen van de uit historisch en architectonisch oogpunt interessantste objecten die met de cultuur van het industriële tijdperk zijn verbonden. Op deze wijze ontstond de Route van de Techniekmonumenten van de Woiwodschap Silezië – een toeristisch merkenproduct dat ondertussen de toonaangevende industrietoeristische route van Polen is geworden.
Route van de Techniekmonumenten van de Woiwodschap Silezië
De route ontstond in oktober 2006 als thematische autoroute. Ze bestaat uit dertig standplaatsen die met de geschiedenis van de mijnbouw, de ijzersmelterijen, de energiebranche, de spoorwegen, de communicatie- en de waterbranche en de levensmiddelenindustrie verbonden zijn.
Elk object is een authentieke industriële standplaats of biedt onderdak aan een collectie machines en expositiestukken die in de afgelopen eeuwen getuigen van de industriële revolutie zijn geweest. Hierbij worden zowel musea en openluchtmusea als nog producerende bedrijven, openbare objecten en bewoonde arbeiderswijken voorgesteld.
Alle standplaatsen van de routen zijn voorzien van een informatiebord dat – in drie talen – een korte beschrijving van het object en toeristische informatie biedt. Verder is er een markering van de standplaatsen met toeristische verkeersborden gepland. De eigenaars van de objecten zijn plaatselijke besturen, particulieren en bedrijven.
