Zout is niet het enige ‘witte goud’ van Sachsen-Anhalt. Reeds meer dan 160 jaar geleden ontdekten slimme landbouwers in de streek Magdeburger Börde het zoete potentieel van de suikerbiet. In de tijd daarna groeit de suikerindustrie uit tot een belangrijke motor van de opkomende industrialisering. Een andere motor vormt de machinebouw waarvan Magdeburg het centrum ging vormen. Dat ligt niet in de laatste plaats aan de voor het verkeer gunstige ligging van de huidige hoofdstad van de deelstaat, wat de stad onlangs nog een ultramoderne waterwegenkruising met de langste kanaalbrug van Europa opleverde. Bovendien is de naam techniekmetropool voor Magdeburg terug te leiden tot Otto von Guericke, een politicus en wetenschapper die hier in de 17e eeuw met baanbrekende experimenten de eigenschappen van het vacuüm onderzocht. Het techniekmuseum van Magdeburg laat de etappes van het machinetijdperk de revue passeren en maakt zelf ook deel uit van de geschiedenis ervan. Het is gevestigd in een expositiehal waarin de Magdeburger industrieel Hermann Gruson in 1871 een pantsergieterij oprichtte. Naar deze producten van gehard gietijzer bestond er zowel in de spoorwegbouw als ook bij het Pruisische leger een grote vraag. Ook elders in de regio levert de machinebouw belangrijke innovaties op. Dat blijkt vooral in het techniekmuseum ‘Hugo Junkers’ in Dessau, dat de prestaties van de waarschijnlijk beroemdste Duitse vliegtuigproducent documenteert. In de Junkers-fabrieken in Dessau ontstaat in 1919 ’s werelds eerste vrijdragende, compleet metalen verkeersvliegtuig. Het pronkstuk van het museum is een van de laatste exemplaren van de Junker JU 52, die in de jaren 1930 als passagiersvliegtuig luchtvaartgeschiedenis maakte en van Noorwegen tot Zuid-Amerika werd ingezet.

Begin 20e eeuw vormt de bruinkool de energiebasis voor heel Midden-Duitsland. De overvloedige voorraden aan de noordwestelijke rand van de Dübener Heide veranderen geleidelijk in enorme groeves, centrale krachtcentrales veredelen de minderwaardige bruinkool tot hoogwaardige elektrische energie. In 1915 wordt in Zschornewitz bij Bitterfeld de toentertijd grootste stoomkrachtcentrale ter wereld op het net aangesloten. Verder naar het noorden gaat in 1938 de grote krachtcentrale Vockerode in bedrijf. Beide industriecomplexen werden na de Tweede Wereldoorlog in het kader van herstelbetalingen aan de Sovjet-Unie grotendeels gedemonteerd. Echter, ze werden later door de regering van de DDR weer geactiveerd en uitgebouwd. Ze verzorgen een industrieel centrum waarvan de productiemethodes en de grote bedrijven voor de nationale chemische industrie lange tijd toonaangevend bleven. Het Duitse Chemie-Museum Merseburg maakt dit belang aanschouwelijk, net als het Industrie- en filmmuseum Wolfen waarvan de historische ‘begietingsmachines’ in 1936 de eerste voor de massaproductie geschikte meerlagige kleurenfilms ter wereld produceerden.

In 1939 had bijna een op de vier werknemers in de chemische industrie van Duitsland een baan in de regio tussen Wittenberg en Zeitz. Tegelijkertijd graven tienduizenden mijnwerkers in de groeves naar bruinkool. Om de noodzakelijke woonruimte voor hun medewerkers te creëren besluiten veel ondernemers fabriekswijken te bouwen. Een bijzonder goed bewaard gebleven voorbeeld is de tussen 1916 en 1919 ontstane tuinstad van de voormalige stikstoffabriek (‘Reichsstickstoffwerke’) in Piesterlitz. Ook de sociale woningbouw kreeg nieuwe impulsen, vooral in het interbellum. Tussen 1926 en 1928 bouwt Walter Gropius, directeur van de Hogeschool voor architectuur en toegepaste kunst – Bauhaus Dessau, in opdracht van de opbloeiende industriestad Dessau de modelwijk Törten. De industriële en toch esthetische bouwwijze van deze wijk verraadt de universele eis van het Bauhaus om kunst en techniek met elkaar te verenigen. In kunsthistorisch opzicht markeert deze eis het begin van het klassieke moderne tijdperk.

De razendsnelle ontwikkeling van de afgelopen 100 jaar levert Sachsen-Anhalt niet alleen een rijk en in deze vorm uniek industriecultureel erfgoed op. Ze confronteert de deelstaat ook met een enorme milieuvervuiling waarvan de omvang na de hereniging aan het licht komt. Uiterlijk gezien is dat vooral in de opvolglandschappen van de groeves merkbaar. Juist hier zijn ook de actuele structuurveranderingen het duidelijkst zichtbaar. Een wezenlijke rol speelt daarbij het water dat de overgebleven groeves in steeds attractievere merengebieden verandert. Waar vroeger enorme baggermachines en stortinstallaties miljoenen kubieke meter grond bewogen, ontstaan nu recreatiegebieden en biotopen.

Aanschouwelijk wordt dat vooral door het voorbeeld van de centrale werkplaats Pfännerhall, vroeger een fabriekshal voor het repareren van mijntreinen en nu een historisch industriegebouw dat de geschiedenis en nieuwe oriëntatie van het Geiseltal qua vormgeving, cultureel en wetenschappelijk begeleidt. Ondertussen is men in de voormalige bruinkoolgroeve Goitzsche begonnen met het grootste landschapkunstproject ter wereld. En op een eiland in de reeds volgelopen groeve Golpa-Nord ligt Ferropolis dat intussen in het hele land bekend is. De ‘stad uit ijzer’ heeft veel eigenschappen: museum, industriemonument, staalsculptuur, concertbühne en themapark. Bovendien is Ferropolis een ankerpunt van de Europese Route van het Industrieel Erfgoed (ERIH – European Route of Industrial Heritage) en zodoende tegelijkertijd het uitgangspunt van de Midden-Duitse Innovatieroute. Deze verbindt in totaal 17 industriemonumenten tussen Magdeburg en Zeitz. Samen geven ze een veelzijdig beeld van het industriële verleden van de Sachsen-Anhalt en leveren het bewijs dat uit dit verleden solide perspectieven voor de toekomst kunnen worden ontwikkeld.