Hoe bakte men vroeger eigenlijk bakstenen? En waar? En wie? Antwoorden op deze vragen geeft het Westfaalse Industriemuseum (Westfälisches Industriemuseum) in zijn historische steenfabriek Lage. Het Lipperland, waar deze fabriek ligt, was ooit bekend om zijn rondtrekkende steenbakkers. Die boden hun diensten in heel Duitsland aan. Ondertussen moesten de gezinnen het thuis alleen zien te redden. Dat dit niet zo makkelijk was, wordt duidelijk in een oud steenbakkershuisje van de steenfabriek Lage. Hier komen de bezoekers te weten hoe de gezinnen van de steenbakkers probeerden te overleven terwijl de mannen rondtrokken. Hun rondreizend bestaan wordt in een spoorwegwagon uit 1898 weer tot leven gewekt. Natuurlijk laat het museum ook zien hoe het er in de steenfabriek zelf aan toe ging. In het begin werd alles hier namelijk nog met de hand gedaan. Pas vanaf 1922 namen geleidelijk aan machines de productie over. Deze machines zijn allemaal nog bewaard gebleven en worden nu meerdere keren per jaar weer in werking gesteld. Bovendien zijn er regelmatige smalspoortreinritten om het terrein van de voormalige leemgroeve heen. En op het jaarlijkse museumfeest wordt zelfs de ringoven aangestoken om daar op traditionele wijze bakstenen in te bakken.

Leem was lange tijd bodemschat nummer één van Lage. Leem bepaalde het leven van veel gezinnen en er ontstond hierdoor een heel bijzonder beroep: de rondtrekkende steenbakker. Die was met leem en bakstenen opgegroeid en zijn ambachtelijke vaardigheden waren in heel Duitsland erg gewild. De mechanisatie kreeg echter ook vat op het steenbakkerambacht en dus ook op de ‘steenbakkersstad’ Lage in het Lipperland. Hoe dat precies is gegaan, wordt in de historische steenfabriek Lage duidelijk. Precies 70 jaar lang was deze in bedrijf, van 1909 tot 1979. Toen begon het tweede leven – als een van de acht standplaatsen van het Westfaalse Industriemuseum. Kern van het museum is de geheel bewaard gebleven inrichting van de steenfabriek: machines, apparaten en allerlei gereedschap. Hier wordt een industrietak beschreven die als geen ander een stempel heeft gedrukt op onze gebouwde omgeving. Dakpannen, bakstenen voor muren en straatstenen: alles wat men van bakstenen kan maken, kon men in Lage vinden, in het begin nog met de hand gemaakt maar vanaf 1922 geleidelijk aan door machines geproduceerd. De machines die hiervoor werden gebruikt, functioneren weer. Zij worden meerdere keren per jaar op bepaalde data in werking gesteld. Het resultaat: bakstenen van de lopende band. Een keer per jaar wordt ook de traditionele ringoven aangestoken die sinds het midden van de 19e eeuw in alle grotere steenfabrieken stond. Deze oven had ten opzichte van de gewone ovens twee voordelen: men kon onafgebroken stoken en had tegelijkertijd minder brandstof nodig. Of om precies te zijn: een goede steenbakker kon dat. En zo komen we weer terug bij de rondtrekkende steenbakkers. Dat waren de professionals van deze branche. Zij maakten hun kennis te gelde – als rondtrekkende vaklui. Dat leverde bijzondere leefomstandigheden op, ook voor de gezinnen die achterbleven. De rondtrekkende steenbakkers zijn net zo typisch voor de regio Lippe als de mijnwerkers voor het Ruhr-gebied – voor de industrialisatie begon. De opkomende industrialisatie bezegelde hun lot en veranderde het uiterlijk van de ‘steenbakkersstad’ Lage.