Balenbreker, slagmachine, strekbank: wat klinkt als het instrumentarium van een folterkamer, is in werkelijkheid het machinepark van een historische mechanische katoenspinnerij. Het Museum voor Industriële Archeologie en Textiel (MIAT) in Gent wijdt een hele etage aan de textielfabricage. De reden: katoen was de motor van de industriële ontwikkeling van deze plaats. Niet voor niets resideert het museum in een historische textielfabriek. Die vormt het kader voor een prachtig compleet overzicht over de geschiedenis van de industriële samenleving van 1750 tot nu. Inhoudelijke zwaartepunten, zoals kinderarbeid, de invloed van de industrialisatie op de sociale verhoudingen, de inventaris van historische bedrijven (bijvoorbeeld van een drukkerij) en honderden verschillende, grotendeels nog functionerende machines maken van een museumbezoek een spannende ontmoeting met ons industrieel verleden. Pedagogische vitrines met museumspelletjes om zelf uit te proberen spreken vooral gezinnen en groepen scholieren aan. De bovenste verdieping van het museum, die gemakkelijk met de lift bereikbaar is, biedt een spectaculair uitzicht over de oude binnenstad van Gent.

Dat een katoenbaal in het vochtige Calcutta meer weegt dan een even grote baal in het droge Caïro, klinkt logisch. Bijna niemand is zich er echter van bewust, dat schijnbaar simpele waarheden als deze bepalend zijn voor complete industrietakken. Dit is het uitgangspunt van het MIAT. Het maakt in kwalitatief hoogstaande vaste en wisselende exposities van details en van enkele biografieën één groot geheel. De hoofdrol hierbij speelt Gent dat tot de Eerste Wereldoorlog het onbetwiste centrum van de Belgische textielindustrie vormde. Wat dat voor de mensen betekende, laten de nagebouwde salon van een rijke koopman en de reconstructie van een kleine arbeiderswoning in een van de vele armoedige achterhuizen zien. In deze omgeving werd Pierre de Geyter geboren, die later in Lille ‘De Internationale’ op muziek zou zetten. Het museum eert de componist met een bronzen standbeeld dat uitkijkt over de zogenoemde kleurentuin van het museum met zijn ongeveer veertig planten die voor het handmatige verven van textiel werden gebruikt. Op zo’n manier worden de onderlinge verbanden duidelijk!

Het MIAT is een relatief nieuw museum. Sinds 1990 is het in de voormalige katoenspinnerij Desmet-Guéquier gevestigd. Het gebouw uit 1905 getuigt van het tijdperk, toen Gent nog het ‘Manchester van het vasteland’ werd genoemd. De objecten, documenten en machines van het museum omvatten het tijdbestek van 1750 tot nu. Ze illustreren de geschiedenis van de industriële samenleving waarin wij vandaag de dag leven. Tot de opvallendste expositiestukken behoort een spinmachine van het type Mule Jenny, die de Gentse fabrikant Lieven Bauwens rond 1800 uit Engeland naar Gent had gesmokkeld en zo de eerste industriële revolutie in Vlaanderen op gang bracht. De huidige tijd wordt aanschouwelijk gemaakt door zogenoemd intelligent textiel, dat wil zeggen synthetische stoffen, die in Vlaanderen worden geproduceerd. Het hoofdgebouw van het museum omvat vijf verdiepingen en biedt onderdak aan de uiteenlopende collecties. Het museumcafé en de museumwinkel bevinden zich, net als een multifunctioneel auditorium, in een in 1994 in gebruik genomen bijgebouw.