Hoektorentjes en gevels met tinbeslag, prachtige met krullen versierde trapleuningen, een indrukwekkende lindenlaan voor een voorname bakstenen voorgevel: en dat was ooit een kolenmijn? Ja, zeker: met de kolenmijn Zollern II/IV richtten de eigenaren van de mijn heel bewust een monument voor zichzelf op. Pronkstuk van het complex is de machinehal, een glimmend gepoetste tempel der techniek met een kostbaar Jugendstil portaal. Echter, achter deze mooie gevels en onder de grond werd er gezwoegd en geploeterd. Het tegenwoordig hier gevestigde Westfaalse Industriemuseum (Westfälisches Industriemuseum) legt het accent op de zware werk- en leefomstandigheden van de mijnwerkers en hun gezinnen. De mijn zelf kan men niet bezichtigen – deze is om veiligheidsredenen verzegeld. Er is echter een ‘kinderkelder’ met een labyrint van gangen, nissen en holen. Hier kunnen de kleine bezoekers mijnwerkertje spelen. Het programma voor de volwassenen: feesten, films, concerten en lezingen. En wie wil, kan vanaf hier meteen doorgaan naar zeven andere standplaatsen van het Westfaalse Industriemuseum.

Een ‘paleis van de arbeid’ noemden de eigenaren van de Gelsenkirchener Bergwerks AG hun kolenmijn Zollern II/IV in Dortmund-Bövinghausen. De reden voor zoveel zelfbewustzijn: door de bouw van de nieuwe kolenmijn promoveerde het bedrijf tot grootste mijnbouwonderneming van het Ruhr-gebied. Het prachtige modelcomplex werd in slechts zes jaar tijd, tussen 1898 en 1904, gebouwd door beroemde architecten en voorzien van de modernste techniek. De concurrenten konden slechts met grote ogen toekijken. De kolenmijn trok inderdaad talrijke bezoekers aan. Zij bewonderden de tot in het kleinste detail geperfectioneerde architectuur, deels in de stijl van het Historisme en deels in de Jugendstil. Zij werden verblind door de machinehal, het uiterst moderne krachtstation van het complex. Al gauw maakte de kolenmijn een typische carrière van de technische monumenten in het Ruhr-gebied door: van modelgebouw van zijn tijd tot onbelangrijke mijn in familiebezit en van sloopobject tot pionierscomplex van de industriemonumentenzorg in Duitsland. Reeds in 1969, slechts drie jaar na de sluiting van de mijn, werd Zollern II/IV op de monumentenlijst geplaatst en werd zo het eerste technische monument van internationale betekenis in Duitsland. Tegenwoordig is het zorgvuldig gerestaureerde industriecomplex een museum voor cultuur- en sociale geschiedenis van de mijnbouw in het Ruhr-gebied en getuigt van – ook hier weer een schoolvoorbeeld – de structuurveranderingen in de mijnbouwstreek. Het concept van het museum omvat ook de ‘Kolonie Landwehr’, een arbeiderswijk in de tuinstadstijl die direct voor de poort van de mijn ligt. Deze wijk is tegelijkertijd met de mijn ontstaan en ook als modelcomplex gepland. Na de sluiting van de mijn en een behoedzame restauratie heeft de wijk zijn oorspronkelijke karakter grotendeels kunnen bewaren. Op een rondleiding komen de bezoekers interessante informatie aan de weet over het beleid van de grote mijnen en de geschiedenis van het wonen in het Ruhr-gebied.