De mijn Velsen is een voor de mijnbouwstreek langs de Saar typisch complex. De geschiedenis ervan begon in 1899 met het afdiepen van de Rosselschacht. In 1904 kon men met de winning van steenkool beginnen. De mijn verloor in 1965 zijn zelfstandigheid. De plaats van de winning werd stilgelegd. Velsen kon alleen nog over de Gustavschacht beschikken voor de ventilatie in de mijn en de afdaling naar de nieuwe mijn Verbundsbergwerk Warndt. Naast de mijn Duhamel in Ensdorf is hier de laatste nog in bedrijf zijnde mijn van de deelstaat het Saarland.

De mijn draagt de naam van de Pruisische hoofdinspecteur van de mijnen Gustav von Velsen. Het kwam wel vaker voor dat mijn in de mijnbouwstreek langs de Saar naar Pruisische ambtenaren en ministers werden genoemd. Ook de rangschikking van de werk- en gemeenschapsruimten kwamen met de strenge hiërarchie van directeuren, ambtenaren en mijnwerkers overeen. De eveneens in Velsen aangelegde wijk vormde met huizen voor arbeiders en werknemers zowel onder Pruisisch als Frans beheer een getrouwe weergave van de bedrijfsstructuren.

De beide schachten van de mijn werden door een in de machinefabriek Dingler in Zweibrück geconstrueerde dubbele stoommachine aangedreven. Na de ombouw in 1936 van deze machine staat een machine als getuige van het Pruisische mijnbouwtijdperk in de mijnbouwstreek langs de Saar met 2400 pk tot op heden verder te stomen. De eveneens in 1916 gebouwde hijsinstallatie is als vakwerkconstructie bewaard gebleven. Het historische poortgebouw met schilddak en de paardenstallen die na de aansluiting van de mijn in 1907 op het spoorwegennet nutteloos waren geworden, brengen een stille groet uit de tijd toen de mijnbouw de dominerende industrie was.

Hoe men steenkool uit de mijn haalt, ondervinden niet-mijnwerkers in de museummijn aan den lijve. Het begint met het afdalen in de mijn waar walsonderzaagmachines en boorhamers op de bezoekers staan te wachten. Hoe steenkool werd gewonnen, welke technische apparatuur men daarvoor nodig had, wat het belang van de pompen was en hoe mens en materiaal onder de grond werden getransporteerd, met transportband, elektrische locomotief – dat alles kan men hier niet alleen zien maar ook zelf in bedrijf nemen!