Meer dan 60 jaar lang was dit voor buitenstaanders een verboden stad. Straten en bruggen waren in een mist van teerdampen gehuld, hallen en torens in wolken van steenkoolstof. Dag en nacht. De cokesfabriek Hansa in Dortmund: een machine die nooit stilstond. Om de 10 minuten moesten de eindeloze batterijen van de cokesovens worden leeggemaakt en opnieuw van steenkool voorzien. Mensenhanden waren hierbij onontbeerlijk. Vegers bedienden de vulwagens en hielden het daken van de cokesovens schoon. Die waren zo heet dat men er worstjes op had kunnen braden! Elke ploeg werkte acht uur zonder pauze – een hel. Onder het personeel heerste een hecht saamhorigheidsgevoel. Ze noemden zichzelf ‘Hanseaten’. Enkele van hen leiden tegenwoordig bezoekers rond in de fabriek. De ovens zijn allang uit, de zwarte rook is opgetrokken. Roestbruin en berkengroen beheersen het beeld van het slapende industriecomplex. Daartussen, afhankelijk van het jaargetijde, teunisbloemen, basterdwederik, kruiskruid, seringen en reuzenguldenroede. ‘Ontdekkingspad natuur en techniek’ heet de weg die de voormalige verboden stad nu toegankelijk maakt. De natuur eist het terrein weer op. Tegelijkertijd wekt de rondleiding het dagelijks leven van mens en machine even tot leven. Hoogtepunten: het panorama vanaf de 40 m hoge steenkoolbunker en de machinehal met vijf reusachtige, bejaarde gascompressors – onlangs gerestaureerd en met roterende vliegwielen.
De cokesfabriek Hansa ontstond in 1927. Dergelijke grote complexen schoten toentertijd overal in het Ruhr-gebied als paddestoelen uit de grond. Oorzaak: de florerende staalindustrie die met de hoogovens enorme hoeveelheden cokes vrat. Hansa kreeg steenkool van de nabijgelegen mijnen, veredelde deze bij een temperatuur van meer dan 1000 °C tot cokes en leverde dit product aan de hoogoven Dortmunder Union. Ook voor het bij de cokesproductie vrijkomende gas waren er afnemers: een deel ging naar steenkoolchemische fabrieken en de rest werd in de compressorhal verdicht en in het gasnetwerk gepompt. In 1992 werd de cokesfabriek Hansa stilgelegd. Sinds 1997 is hier de ‘Stiftung Industriedenkmalpflege und Industriekultur’ (stichting industriemonumentenzorg en industriecultuur) gevestigd die nog 12 andere industriestandplaatsen onder haar hoede heeft. Van deze standplaatsen vertegenwoordigt Hansa een periode waarin de zware industrie van het Ruhr-gebied begon haar krachten methodisch te bundelen.