Zelfs de Amerikaanse generaal Eisenhower is er al eens geweest: aan het einde van de Tweede Wereldoorlog legde hij beslag op de hier verstopte goud- en geldreserves van de ‘Reichsbank’. Die liggen er allang niet meer. Het goud dat er nu te zien is, is wit: ruwzout. Dat wordt mogelijk gemaakt door de avonturenmijn Merkers, gelegen in het midden van het dal van de Werra. Overjassen, helmen en mijnlampen maken van de bezoekers professionele mijnwerkers, een liftkooi brengt hen naar een diepte van 500 m. Daar staan open vrachtwagens gereed voor een 20 km lange ondergrondse reis. De omstandigheden: 28 graden, nauwe bochten, steile hellingen. En overal zout. In de ‘goudkamer’ flakkert Eisenhower over de monitors in historische weekjournaals. Op hetzelfde niveau ligt de grote bunker, de voormalige tijdelijke opslagplaats voor het zout, nu exotische concertzaal met de afmetingen en akoestiek van een kathedraal. Daarin: ’s werelds grootste, ondergrondse schepradgraafmachine. Op andere plekken staan nog meer grote machines geparkeerd, vlakbij maakt een ruim opgezet, ondergronds museum de kalimijnbouw aanschouwelijk. Hoogtepunt van de tocht door de mijn: de sprookjesachtige kristalgrot vol met reusachtige zoutkristallen van soms wel 1 m groot.

Grote boormachines voor de springstofgaten, met afstandsbediening bestuurbare rupsvoertuigen, puinruimmachines, ankerboorwagens: het technische arsenaal van een moderne kalimijn is uiterst gespecialiseerd. Vroeger, in de beginfase van de ondergrondse zoutwinning, werden de springstofgaten nog met de hand geboord en de hopen ruwzout moesten de mannen zelf in de transportwagens scheppen. De avonturenmijn Merkers toont hoe de kalimijnbouw in de Werra-streek in een eeuw tijd is veranderd – met techniek om aan te raken. Als het aan de geologen had gelegen, zou deze ontwikkeling niet hebben gekund: zij waren stellig van mening dat er ten zuiden van de Harz geen kalizout was. Fout! In 1891 ontstond er door de eerste succesvolle boring een echte ‘kali-rush’: steeds meer ondergrondse schachten kwamen er voor het in de kunstmestindustrie begeerde zout. Plotseling kregen de boeren in de onvruchtbare Rhön gezelschap van arbeiders, kooplieden, chemici en mijnbouwingenieurs – de streek was ‘booming’. In 1925 begon de toentertijd grootste en modernste kalifabriek ter wereld met de productie. 20 jaar later kwam de erbij horende mijn in de krant toen de Amerikaanse troepen de daar gedeponeerde goudschat van de ‘Reichsbank’ vonden. De deling van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog sneed ook de Werra-streek in Hessen en Thüringen in tweeën, waardoor Merkers bij het oostelijke deel kwam. In 1980 dan de grote verrassing: op een diepte van bijna 800 m werd de kristalgrot ontdekt – een uniek natuurschouwspel en belangrijkste attractie van de in 1991 geopende avonturenmijn. De ruwzoutwinning bij Merkers werd in 1993 stilgelegd. Van de oude fabriek zijn nu nog slechts twee hijsstellingen, een kantoorgebouw en een schakelstation van de krachtcentrale bewaard gebleven. Op de rest van het terrein worden montagewoningen geproduceerd, elektromotoren gebouwd en met behulp van de modernste computertechniek staal gesneden. De avonturenmijn Merkers kan binnenkort de miljoenste bezoeker begroeten. De structuurverandering schijnt te zijn gelukt.