Verleden, heden en toekomst ontmoeten elkaar op Zollverein. Het verleden is de "weg van de kolen". Zollverein, ooit de grootste steenkoolmijn van Europa, was het middelpunt in het leven van 5.000 arbeiders en hun gezinnen. Transportbanden, zeverij, kipper- en wagoninstallatie vertellen over het samenspel tussen mens en machine. Het heden leeft door de behoedzame verandering in gebruik van de bovengrondse gebouwen die Zollverein de naam ‘mooiste kolenmijn ter wereld’ hebben opgeleverd. Sobere muren in de stijl van het Bauhaus vormen een indrukwekkend decor voor zowel concerten, dans- en theatervoorstellingen als ook voor congressen, conferenties en beurzen. De toekomst is al begonnen – door de ontwikkeling van Zollverein tot innovatieve ontmoetingsplaats voor design en cultuur. Dat is nu al terug te zien in exposities van moderne kunst in de naburige cokesfabriek of in ’s werelds grootste tentoonstelling van hedendaags design in het verbouwde ketelhuis van de kolenmijn. Zollverein is ‘pure industrie’ en tegelijkertijd symbool van het Ruhr-gebied als regio die aan het veranderen is. Sinds 2001 draagt het industriemonument de titel van werelderfgoed.

De geschiedenis van de kolenmijn en cokesfabriek Zollverein zit vol met eenzame records. De eerste opvoerschacht ontstond in 1847, tot de eeuwwisseling kwamen er nog drie bij. Toen al was deze mijn de nummer één van het Ruhr-gebied. De eigenlijke roem baseert echter op de in 1932 voltooide centrale schachtinstallatie XII. Deze installatie katapulteerde Zollverein met 12.000 ton gewonnen steenkool per dag naar de top van alle Europese kolenmijnen. Bovendien was Schacht XII de eerste mijn die compleet met een stalen skelet werd gebouwd. De kubusvormige gebouwen met muren van baksteen en een stalen vakwerkconstructie zagen er niet alleen mooi uit maar waren bovendien uiterst praktisch. Geen wonder dus dat deze een stempel drukten op de industriearchitectuur in het Ruhr-gebied. In de periode tussen 1957 en 1961 kreeg Zollverein XII er de cokesfabriek Zollverein bij. Het aantal ovens van deze cokesfabriek werd al snel van 192 naar 304 uitgebreid en de fabriek was toen wereldwijd het grootste industriecomplex in haar soort. Echter, de teloorgang van de naburige kolenmijn betekende een zware klap voor de plaatselijke cokesproductie. In 1986 was het zover: de bereikbare lagen steenkool waren grotendeels uitgeput en op de dag voor Kerstmis daalde de laatste ploeg af. De cokesfabriek werd zeven jaar later ook stilgelegd. Ongeveer tegelijkertijd begon ook de metamorfose van Zollverein tot het tegenwoordig belangrijkste monument van de technische steenkoolwinning. De opname op de lijst van het werelderfgoed is het beste bewijs. Het gestileerde beeld van de opvallende dubbele schraag-hijsstelling is allang niet alleen in heel Duitsland maar ook in het buitenland bekend. En het terrein van de voormalige mijn en cokesfabriek is allang een fabriek van de toekomst geworden. In deze nieuwe fabriek gaat levendige industriële geschiedenis gepaard met een economisch succesvol centrum voor design en cultuur. Vooruitkijken is in de mijnbouwstreek traditie! En Zollverein is weer nummer één.