Willem I, Koning der Nederlanden, moest kiezen: 160 windmolens of drie stoomgemalen. Er was haast bij: ieder jaar beten hevige stormen grote happen uit de oevers van het Haarlemmer Meer; in 1836 vormde het water van het vraatzuchtige binnenmeer zelfs voor Amsterdam een bedreiging. Twee jaar later stond eindelijk vast: het werd de stoomkracht. De enorme opgave luidde: drooglegging van een wateroppervlakte van meer dan 18.000 hectare. Hoe, dat laat het museum in het voormalig gemaal De Cruquius, een van de drie toen gebouwde stoomgemalen, zien. Van buiten ziet het gebouw er met zijn spitsbogen en kantelen als een waterburcht uit. Alleen de schoorsteen valt een beetje uit de toon, en ook de acht gietijzeren armen die uit de bovenste raamopeningen steken, passen niet goed in het plaatje. Binnen is de grootste stoommachine die ooit gemaakt is, verstopt: de doorsnede van de cilinder is 366 cm, het pompvolume bedraagt per minuut 320.000 liter. En het beste is: deze stoommachine doet het weer, zij het dan hydraulisch bewogen – de stoomketels bestaan niet meer. Passend bij dit staaltje van techniek is er ook een expositie in het voormalig ketelhuis over Nederlands eeuwigdurende strijd tegen het water.

In 1849 hingen er donkere wolken boven de schoorstenen van de drie gemalen Leeghwater, Lynden en Cruquius. Hun gigantische stoommachines verslonden gigantische hoeveelheden steenkool. Maar ze hadden dan ook een gigantisch vermogen: binnen drie jaar legden ze het hele Haarlemmer Meer droog – een echt staaltje van ingenieurskunst! En dat in het land der windmolens, waar de nieuwe technologie van de stoomkracht op veel wantrouwen was gestuit. Stormen en dreigende overstromingen verlangden echter effectieve maatregelen, ook in het Haarlemmer Meer: het door het steken van turf onstane en gestaag groeiende binnenmeer werd een steeds grotere bedreiging voor de omringende steden. Tenslotte was er dan ook nog maar een duurzame oplossing mogelijk: de complete drooglegging. Maar hoe kon er ooit 800 miljoen kubieke meter water worden weggepompt? De stoommachine met het daarvoor benodigde vermogen was nog niet uitgevonden. Koning Willem I, een aanhanger van de vooruitgang, nam het risico. De drie door hem in opdracht gegeven gemalen overtroffen alle tot dan toe bekende machines. Van 1849 tot 1852 werkten ze op volle kracht en pompten met iedere zuigbeweging steeds 64.000 liter in een speciaal daarvoor aangelegd afwateringskanaal. Daarna waren ze alleen nog in bedrijf om de polder
droog te houden. Tegelijkertijd waren er voor de intensieve landbouw steeds sterkere pompen nodig. Technisch gezien betekende dat een voortdurende vernieuwing van de gemalen Leeghwater en Lynden. Cruquius bleef daarentegen onveranderd en werd uiteindelijk in 1932 voorgoed stilgelegd – vanwege zijn verouderde machines. Deze machines bleken in werkelijkheid echter het eigenlijke kapitaal te zijn: reeds in 1933 werd dit historische gemaal een van eerste industriemonumenten ter wereld verklaard. Alleen de stoomketels ontbraken – ze waren na de stillegging op de schroothoop beland. Pas in 2002 lukte het om de stoommachine weer te laten bewegen, zij het nu met hydraulische aandrijving.